AMSTERDAM - Het Rijksmuseum in Amsterdam buigt zich momenteel over de toekomst van een van zijn meest controversiële kunstwerken. Het schilderij ‘De Nachtwacht’ van Rembrandt van Rijn ligt onder vuur na een vernietigend rapport van kunstethicus Leolien Plankjes. “Dit schilderij verheerlijkt wapenbezit en groepsintimidatie op een schaal die we anno 2026 echt niet meer kunnen accepteren”, zegt Plankjes.
“We zien hier achttien witte mannen, zwaarbewapend, die zich in een nauwe straat verzamelen om duidelijk iemand de stuipen op het lijf te jagen. Als dit op een beveiligingscamera in de Jordaan zou verschijnen, zou de politie binnen vier minuten ter plaatse zijn”, aldus Plankjes.
Toxisch
Volgens de kunstethicus is met name de centrale figuur problematisch. “Kapitein Frans Banninck Cocq creëerde een heel toxische sfeer voor de groep. Hij staat daar met een uitgestrekte hand alsof hij de toeschouwer persoonlijk wil aanvallen. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de musketten en de hellebaarden. Ik kan me goed voorstellen dat museumbezoekers zich bij dit doek onveilig voelen.”
Zelfingenomen blik
Plankjes wijst erop dat Rembrandt geen onbesproken figuur was. “Deze man ging failliet, had affaires met zijn dienstmeisjes en schilderde zichzelf voortdurend met een onaangename, zelfingenomen blik. Dat we zijn werk eeuwenlang onterecht op een voetstuk hebben geplaatst, zegt vooral iets over óns.”
Veiliger alternatief
Het museum heeft nog geen definitief besluit genomen over de toekomst van ‘De Nachtwacht’. Plankjes hoopt dat het doek wordt vervangen door een veiliger alternatief. “Bijvoorbeeld een sereen landschap, of misschien een schaal fruit. Een schaal fruit is inclusief. Fruit heeft geen wapens, geen hiërarchie en geen ethische red flags. Behalve de banaan misschien, maar daar kunnen we het later nog over hebben.”
